Alzheimer: Δεν ξεχνώ να θυμηθώ

Του Θόδωρου Γιαχουστίδη

Η Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συγγενών ∆ιαταραχών είναι ο πρώτος µη κερδοσκοπικός οργανισµός (ΝΠΙ∆) που ασχολήθηκε µε την άνοια στην Ελλάδα. Με αφορµή την Παγκόσµια Ηµέρα, η επιστηµονική υπεύθυνη της Εταιρείας, κ. Μάγδα Τσολάκη, (νευρολόγος - ψυχίατρος, καθηγήτρια ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Οµοσπονδίας Νόσου Alzheimer) µιλάει για τη σύγχρονη µάστιγα, δίνοντας έµφαση στα νέα δεδοµένα που αφορούν την πρόληψη και την αντιµετώπισή της.

Πόσα είδη άνοιας υπάρχουν;

Υπάρχουν περισσότερα από 100 είδη άνοιας. Μπορούµε να τις χωρίσουµε σε φλοιικές και υποφλοιώδεις. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι νευροεκφυλιστικές άνοιες: η άνοια Alzheimer, η µετωποκροταφική, η άνοια µε σωµάτια Lewy και η αγγειακή άνοια. Στις υποφλοιώδεις άνοιες ανήκουν η νόσος Parkinson, η νόσος Huntington, η σκλήρυνση κατά πλάκας και η αγγειακή άνοια. Πάντως, η πιο συχνή (είτε µόνη της είτε σε συνδυασµό µε άλλη µορφή άνοιας) είναι η νόσος Alzheimer, η οποία παρατηρείται σε νευροπαθολογικές µελέτες (εξέταση εγκεφάλου µετά το θάνατο) σε ποσοστό 80%.

Πόσοι άνθρωποι πάσχουν από Alzheimer;

Σύµφωνα µε τις τελευταίες επιδηµιολογικές µελέτες ο αριθµός των ασθενών µε άνοια σ’ όλο τον κόσµο φτάνει τα 35 εκατοµµύρια. Κάθε επτά δευτερόλεπτα γίνεται µία νέα διάγνωση άνοιας και τα επόµενα χρόνια τα περισσότερα περιστατικά θα εντοπίζονται στις αναπτυσσόµενες χώρες. Στην Ελλάδα έχουν πραγµατοποιηθεί δύο πόρτα πόρτα επιδηµιολογικές µελέτες: µία το 1992 στην Πυλαία της Θεσσαλονίκης, στην οποία βρέθηκε ότι το ποσοστό της άνοιας ήταν 9% σε ηλικιωµένους άνω των 70 ετών, και µία το 2009 στο δήµο Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου το ποσοστό της άνοιας ήταν 3,6% σε ηλικιωµένους άνω των 65 ετών. Τα ποσοστά αυτά δείχνουν ότι η άνοια στην Ελλάδα είναι λιγότερο συχνή από ό,τι σε άλλες δυτικές χώρες. Κάτι τέτοιο µπορεί ν’ αποδοθεί στο ότι: α) είναι ισχυρός ο θεσµός της οικογένειας, β) το κύριο προδιαθεσικό γονίδιο, το αλληλόµορφο γονίδιο ε4 της απολιποπρωτεΐνης Ε στο χρωµόσωµα 19, παρατηρείται λιγότερο συχνά στον ελληνικό πληθυσµό σε σχέση µε τις δυτικές χώρες και γ) χρησιµοποιούµε το ελαιόλαδο πιο συχνά από τους άλλους λαούς.

Ποιοι παράγοντες ενοχοποιούνται για την εµφάνιση της νόσου;

Σε πρόσφατο παγκόσµιο συνέδριο στο Παρίσι (Ιούλιος 2011) πολλές παρουσιάσεις είχαν ως στόχο την ενηµέρωσή µας για τους παράγοντες κινδύνου.

Υπάρχουν, λοιπόν, παράγοντες που δεν µπορούµε να επηρεάσουµε, όπως είναι η ηλικία και τα γονίδιά µας (το τελευταίο πιθανότατα να µπορέσουµε να το αλλάξουµε στο µέλλον). Υπάρχουν όµως και παράγοντες που µπορούµε να επηρεάσουµε µε τις επιλογές µας όπως:

■ Η αντιµετώπιση αγγειακών παραγόντων, όπως το κάπνισµα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή πίεση, η χοληστερίνη, η αυξηµένη οµοκυστεΐνη και η παχυσαρκία. Φαίνεται ότι οι ηλικιωµένοι µε νόσο Alzheimer δεν παρουσιάζουν µόνο πλάκες και τολύπια στον εγκέφαλό τους µετά το θάνατο, αλλά και ισχαιµικές αλλοιώσεις που οφείλονται στους παραπάνω αγγειακούς παράγοντες οι οποίοι φαίνεται ότι επιταχύνουν την εµφάνιση της άνοιας, επιβαρύνουν την κλινική εικόνα κι επιταχύνουν το θάνατο.

■ Η αντιµετώπιση της κατάθλιψης και του άγχους. Νέα δεδοµένα αποκαλύπτουν ότι πριν την εµφάνιση της άνοιας σε µεγάλο ποσοστό (80%) είχε υπάρξει ένα έντονα στρεσογόνο γεγονός, όπως για παράδειγµα το διαζύγιο ενός παιδιού ή ο θάνατος ενός παιδιού ή εγγονού.

■ Η διατροφή. Η µεσογειακή δίαιτα η οποία περιλαµβάνει κατανάλωση ψαριών, Ω3 λιπαρών, ελαιόλαδου, οσπρίων, φρούτων και λαχανικών παίζει προστατευτικό ρόλο. Όσο πιο µεγάλη είναι η προσαρµογή στη µεσογειακή διατροφή, τόσο µικρότερος είναι ο κίνδυνος εµφάνισης άνοιας. Ερευνητές στο πεδίο αυτό υποστηρίζουν ότι πρέπει, πριν πραγµατοποιηθούν µεγαλύτερες µελέτες, να γίνει πιο ακριβής η διάγνωση της νόσου Alzheimer, ώστε να µάθουµε περισσότερα και για τη συµβολή της διατροφής.

■ ∆ραστηριότητες, χόµπι, σωµατική και νοητική άσκηση. Η έλλειψη της σωµατικής άσκησης οδηγεί στην υπέρταση, το διαβήτη, την οστεοπόρωση, την άνοια και κάποιες µορφές καρκίνου. Υπάρχουν πολλές µελέτες σήµερα οι οποίες υποστηρίζουν ότι η σωµατική άσκηση συµβάλλει και στην προστασία από την άνοια, αλλά και στη βελτίωση των ασθενών µε άνοια. Ο συνδυασµός µάλιστα σωµατικής και νοητικής άσκησης έχει τα καλύτερα αποτελέσµατα. Αν, δε, αυτός ο συνδυασµός γίνεται µε τη βοήθεια νέων τεχνολογιών, τότε τα αποτελέσµατα είναι εντυπωσιακά. Ειδικά για τη νοητική άσκηση, υποστηρίζεται ότι οι ασκήσεις µνήµης, προσοχής και λόγου µε οποιοδήποτε µέσο -ανάγνωση βιβλίων, λύση προβληµάτων και σταυρολέξων, ασκήσεις στον υπολογιστή- είναι ωφέλιµες. Σύντοµα πιστεύω ότι θα έχουµε έτοιµα και περισσότερα βιβλία µε ασκήσεις µνήµης, λόγου και προσοχής, καθώς και DVD µε νοητικές και σωµατικές ασκήσεις στον ηλεκτρονικό υπολογιστή (Ευρωπαϊκό πρόγραµµα LLM).

■ Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού έχει ενοχοποιηθεί ως παράγοντας κινδύνου για την εµφάνιση άνοιας (88% των ασθενών µε σποραδική µορφή άνοιας τύπου Alzheimer είχαν ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού). Η εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου σήµερα είναι δυνατή.

■ Οι διαταραχές του ύπνου είναι συχνές στους ηλικιωµένους σ’ ένα ποσοστό που φτάνει το 50%. Μεταπτυχιακή µελέτη στο ΑΠΘ έδειξε ότι οι διαταραχές του ύπνου είναι περισσότερες σε ασθενείς µε Ήπια Νοητική ∆ιαταραχή από ό,τι στους φυσιολογικούς ηλικιωµένους, ενώ στους ασθενείς µε άνοια παρατηρούνται ακόµη περισσότερες διαταραχές του ύπνου. Η µικρή 
διάρκεια του ύπνου, η ηµερήσια υπνηλία, κάποια παράπονα για τον ύπνο καθώς και η άπνοια όταν κοιµάται ο ηλικιωµένος σχετίζονται µε νοητικές διαταραχές.

■ Η κληρονοµικότητα. Σήµερα πιστεύουµε ότι υπάρχουν τουλάχιστον 10 προδιαθεσικά γονίδια που δίνουν εξήγηση στην παθογένεια της νόσου Alzheimer σε ποσοστό περίπου 80%. Συνεπώς, δεχόµαστε πως η πλειονότητα των περιπτώσεων της νόσου είναι συνδυασµός προδιαθεσικών γονιδίων και τρόπου ζωής.

Τι µπορούµε να πούµε για τη θεραπεία της νόσου;

Οι θεραπείες που έχουµε στα χέρια µας σήµερα είναι πολύ χρήσιµες. Αυτό συµβαίνει, επειδή µας δίνουν το χρόνο -ως συµπτωµατικές θεραπείες- να ενηµερώσουµε τους ασθενείς και πολύ περισσότερο τους συγγενείς για την πορεία της νόσου. Με τις θεραπείες αυτές (Aricept, Exelon, Reminyl, Ebixa) το 50% των ασθενών παρουσιάζει βελτίωση στους έξι µήνες, το 20% παραµένει στο ίδιο στάδιο στον ένα χρόνο και το 10% διατηρεί το επίπεδο των νοητικών και λειτουργικών ικανοτήτων ακόµη και για δύο χρόνια.

Σήµερα πραγµατοποιούνται πολλές µελέτες µε καινούρια φάρµακα, και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όµως πριν από τα επόµενα πέντε χρόνια δε θα υπάρξει κάποιο φάρµακο το οποίο θα µπορεί να τροποποιήσει την πορεία της νόσου.

Τι προσπαθεί να επιτύχει η Ελληνική Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συγγενών ∆ιαταραχών;

> Να ενηµερώσει για τη νόσο και για τους τρόπους προφύλαξης και αντιµετώπισής της.

> Να δηµιουργήσει υπηρεσίες σ’ όλη την Ελλάδα για τους ασθενείς και τα άτοµα που τους περιθάλπουν µε σκοπό την καλύτερη ποιότητα ζωής των ασθενών και των οικογενειών τους.

> Να ετοιµάσει και να προµηθεύσει µε βιβλία και φυλλάδια όλες τις οικογένειες που έχουν ασθενή µε άνοια.

> Να εκπαιδεύσει τους επαγγελµατίες υγείας µε σύστηµα τηλεκπαίδευσης για την άνοια.

> Να δηµιουργήσει ένα κανάλι για την υγεία µε σκοπό την ενηµέρωση για όλα τα νοσήµατα, µε ειδική εκποµπή που θ’ αφορά την άνοια. Ήδη υπάρχουν µαγνητοσκοπηµένα µαθήµατα.

> Να επιστρατεύσει εθελοντικές οργανώσεις, όπως τον Ερυθρό Σταυρό, για τη φροντίδα των ασθενών που βρίσκονται στο σπίτι τους στο τελικό στάδιο της νόσου.

Και τι έχει καταφέρει έως σήµερα;

> Έχουν γίνει αµέτρητες οµιλίες σε ΚΑΠΗ, εκκλησίες, σχολεία, οργανώσεις και συναντήσεις γενικών γιατρών, παθολόγων, ψυχιάτρων και νευρολόγων σ’ όλες σχεδόν τις µεγάλες πόλεις της Ελλάδας.

> Έχουν πραγµατοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη για την άνοια επτά εθνικά συνέδρια, ένα ευρωπαϊκό κι ένα παγκόσµιο.

> Έχουν ιδρυθεί ανάλογες εταιρείες σε 37 πόλεις της Ελλάδας και τέσσερις πόλεις της Κύπρου. Το 2007 ιδρύθηκε η Πανελλήνια Οµοσπονδία Νόσου Alzheimer.

> Εκδίδεται κάθε τρεις µήνες ένα περιοδικό που φτάνει σε 10.000 σπίτια ασθενών κι επαγγελµατιών υγείας, οι οποίοι είναι µέλη της Εταιρείας.

> Η Εταιρεία έχει ετοιµάσει εθνικό στρατηγικό σχέδιο για την άνοια και πρόταση νόµου.

> Στη Θεσσαλονίκη λειτουργούν ήδη τέσσερα κέντρα ηµέρας, δύο χρηµατοδοτούµενα από το υπουργείο Υγείας, ένα σε συνεργασία µε το δήµο Θεσσαλονίκης κι ένα σε συνεργασία µε τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, µονάδες για άτοµα που φροντίζουν ασθενείς µε άνοια και µία µονάδα φροντίδας ασθενών κατ’ οίκον.

 

Η κατάστασή σας χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση αν:

 Ξεχνάτε ονόµατα

και φυσιογνωµίες ανθρώπων.

 Ξεχνάτε τα πρόσφατα γεγονότα, παρόλο που θυµάστε πολύ καλά τα παλιότερα.

 Συναντάτε δυσκολίες στην έκφραση και ψάχνετε να βρείτε τις κατάλληλες λέξεις.

 Χάνετε τα προσωπικά σας αντικείµενα (χάπια, γυαλιά, κλειδιά).

 Αντιµετωπίζετε δυσκολίες

στο να κάνετε πράγµατα που παλιότερα σας φαίνονταν πολύ εύκολα

π.χ. να µαγειρέψετε, να οδηγήσετε,

να διαχειριστείτε τα οικονοµικά σας.

 ∆υσκολεύεστε να προσανατολιστείτε στο χώρο. Χάνετε το δρόµο σας σε περιοχές που γνωρίζετε καλά.

  H κ. Μάγδα Τσολάκη είναι νευρολόγος - ψυχίατρος, καθηγήτρια ΑΠΘ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Οµοσπονδίας

Νόσου Alzheimer.

 info

Έδρα «Αγία Ελένη», Πέτρου Συνδίκα 13, τηλ. 2310 810411, γραµµή βοήθειας: 2310 909000, www.alzheimer-hellas.gr

Πηγή: agelioforos.gr